ΚΑΤΑΣΤΡΟΦΙΚΗ ΚΑΙ ΣΩΤΗΡΙΑ ΥΠΑΚΟΗ

Προκειμένου να ερμηνεύσει την προσαρμογή της συμπεριφοράς, ως αποτέλεσμα άκριτης υπακοής στην εξουσία ο κοινωνικός ψυχολόγος του Γιέιλ Στάνλεϊ Μίλγκραμ πραγματοποίησε το 1963 ένα εντυπωσιακό, στη μορφή και τα αποτελέσματά του πείραμα. 

Στο πείραμα αυτό, οι εθελοντές κλήθηκαν να τιμωρούν με «ηλεκτροσόκ» τους άλλους συμμετέχοντες όποτε απαντούσαν λανθασμένα σε μια ερώτηση.

Υπό τις εντολές των ερευνητών που επέβλεπαν τη στημένη δοκιμασία, οι περισσότεροι εθελοντές δεν δίστασαν να ανεβάσουν την τάση στα 450 Volt, παρόλο που γνώριζαν ότι αυτό ήταν επώδυνο και δυνητικά θανατηφόρο.

Τα αποτελέσματα οδήγησαν στον Μίλγκραμ στο συμπέρασμα ότι η ανθρώπινη ψυχολογία έχει μια έμφυτη σκοτεινή πλευρά, καθώς οι περισσότεροι άνθρωποι είναι πρόθυμοι να γίνουν βασανιστές αν τους διατάξουν.

Αρκετές ακόμα έρευνες επιβεβαίωσαν αργότερα ότι ο περισσότερος κόσμος δέχεται τελικά να παραβιάσει τις προσωπικές ηθικές αξίες του, εάν δεχθεί αρκετή πίεση από φορείς της εξουσίας. Έτσι ερμηνεύεται και το πώς άνθρωποι απλοί, καθημερινοί, μετατρέπονται από τη μια μέρα στην άλλη σε στυγνούς βασανιστές.

Πρόσφατα, η Γαλλική τηλεόραση μετέδωσε ένα "τηλεπαιχνίδι" / ντοκιμαντέρ που έχει προκαλέσει σοκ. Το παιχνίδι αυτό δεν είναι τίποτα άλλο από μια επανάληψη του ψυχολογικού πειράματος, που θέλει, τάχα, να δείξει μέχρι που μπορεί να φτάσει ο κόσμος όταν βρίσκεται υπό την καθοδήγηση οποιασδήποτε μορφής εξουσίας.

Στο συγκεκριμένο τηλεπαιχνίδι, οι παίκτες κάνουν ηλεκτροσόκ σε ένα συμπαίχτη τους άλλον κάθε φορά που αυτός απαντάει λάθος σε ερωτήσεις. Ο συμπαίχτης αυτός είναι δεμένος σε μια καρέκλα, αλλά βρίσκεται σε ένα δωμάτιο έτσι ώστε οι παίχτες μπορούν να τον ακούν αλλά όχι να τον βλέπουν.

Προτρεπόμενοι από τον παρουσιαστή και το κοινό (οι οποίοι εκλαμβάνονται από τους παίχτες ως η "εξουσία"), συνεχίζουν να κάνουν ηλεκτροσόκ με όλο και πιο δυνατό ρεύμα, παρ'όλες τις κραυγές πόνου του ανθρώπου. Μετά από ένα σημείο, ο άνθρωπος σταματάει να ακούγεται, θεωρητικά είτε επειδή λιποθύμησε είτε επειδή είναι νεκρός.

Μόνο 16 από τους 80 παίχτες (20%) αρνήθηκαν να συνεχίσουν με το μέγιστο και πιθανόν θανατηφόρο ηλεκτροσόκ, παρ' ότι οι περισσότεροι έδειχναν εμφανώς άβολα με τις πράξεις τους. Αρκετοί μετά είπαν ότι ήθελαν να σταματήσουν, αλλά συνέχισαν κατόπιν προτροπής από τον παρουσιαστή.

Τόσο το πείραμα, όσο και η τηλεοπτική εκμετάλλευσή του απέδειξαν το πώς απλοί άνθρωποι καταλήγουν να γίνουν βασανιστές και εκτελεστές, να εκθέσουν τη ζωή τους και να εκτεθούν δημοσίως, κατόπιν απλής προτροπής της όποιας εξουσίας, κρατικής, τηλεοπτικής, οικονομικής.

Απέδειξαν, επίσης, ότι σχετικά λίγοι άνθρωποι έχουν τα προσόντα που απαιτούνται για να αντισταθούν στην αυθεντία – εξουσία, είτε αυτή είναι κρατική είτε είναι τηλεοπτική..

Βέβαια, στο πρόβλημα της υπακοής στην εξουσία και τα άθεσμα κελεύσματά της έδωσε κλασσική απάντηση η αρχαία Ελληνική σκέψη με την «Αντιγόνη» του Σοφοκλή.

            Και είναι γεγονός ότι η υπακοή είναι πάντα μία από τις πιο παρεξηγημένες έννοιες.

Για τους περισσότερους, η υπακοή ισοδυναμεί με την πειθαρχία στην οποία μας υποχρεώνουν αυτοί που βρίσκονται σε θέση εξουσίας, και παραπέμπει σε μια στείρα κατάσταση που καταργεί την ανθρώπινη ελευθερία και δημιουργικότητα.

Αλλά η ετυμολογία και μόνο της λέξης υπακοή-“υπό” και “ακούω”- αποκαλύπτει το πραγματικό της εννοιολογικό περιεχόμενο. Σημαίνει «ακούω τους άλλους ανθρώπους με τρόπο ταπεινό, με τρόπο προσεκτικό, με τρόπο – σε τελική ανάλυση – ανοικτό».

Η υπακοή, κατά ταύτα, δεν είναι μια στείρα συμπεριφορά, που μας επιβάλλουν γονείς, καθηγητές,πολιτικοί, αστυνομικοί και στρατιωτικοί, αλλά ένας τρόπος ζωής! 

Με την υπακοή μπορούμε να δούμε πέρα από τα στενά πλαίσια του δικού μας ατομισμού, και γινόμαστε πιο ευαίσθητοι στους πόθους, τις προσδοκίες αλλά και στα βάσανα των άλλων. Ο άνθρωπος που γνωρίζει το αληθινό νόημα της υπακοής, είναι σε θέση να ανακαλύψει και το πραγματικό νόημα της αγάπης.

Γι’ αυτό και ο χριστιανός συνειδητοποιεί ότι υπακοή στο θέλημα του Θεού είναι ύψιστη μορφή ελευθερίας: να ζη στον Θεό και ο Θεός σ' αυτόν. Για τον άπιστο η ελευθερία τοποθετείται στον εγωι­σμό: Είμαι ελεύθερος όταν κάνω ό,τι θέλω. Για τον χριστιανό η ελευθερία τοπο­θετείται στην αγάπη και στον Θεό: Είμαι ελεύθερος όταν κάνω ό, τι θέλει ο Θεός, όταν υπακούω σ’ Αυτόν!

 

 † Ο ΣΥΡΟΥ ΔΩΡΟΘΕΟΣ Β΄


Εκτύπωση   Email